İbrahim - Allah'ın Dostu

Kaynaklar

• Kur'an 37:95-96; 21:52-54; 26:70-71 - kavmi putlarını kendi elleriyle yontup onlara taptı; "tahta ve taş", İbn Kesir'in el-Bidaye'de 37:95 için yaptığı açıklamadır
• Kur'an 6:74 - İbrahim'in babasının adı olan Âzer; Sahih-i Buhari 3350 - İbrahim, kıyamet günü babası Âzer ile karşılaşır; et-Taberi'nin 6:74 hakkındaki kendi hükmü ve İbn Kesir, 6:74 ("iyi ve kuvvetli") - Âzer onun babasıdır; her ikisi ayrıca nesep âlimlerinin Âzer'e verdiği adı, Târah'ı de kaydeder
• Kur'an 6:74; 19:42-44 - Âzer putlara tapardı
• İbn İshak, et-Taberi'de 6:76 - Âzer'in put yaptığına ve İbrahim'i bunları satmaya gönderdiğine dair çekinceli bir rivayet; bu bölümde anlatılmaz
• Kur'an 21:51 - İbrahim'e daha önce verilen doğru anlayış; İbn Kesir, 21:51 (çocukluğundan beri); Mücahid, et-Taberi'de 21:51 (p03'teki anlatı metninin kaynağı)
• Kur'an 16:120; 6:161; 3:67; 21:52-56 - müşriklerden asla olmayan bir hanif
• Kur'an 6:75 - duraklama sayfası; 6:76-78 - yıldız, ay, güneş; 6:83 - Allah'ın İbrahim'e kavmine karşı verdiği delil. Âlimler bu sahneyi iki şekilde okur. İbn Kesir, 6:79, bunu 21:51-52, 16:120 ve 6:161'e dayanarak kavmiyle bir tartışma olarak okur; ez-Zeccac (el-Kurtubi'de, 6:76) ve el-Begavi'nin 6:76 için, zahiri anlamı reddedenlerden naklettiği dört yorumdan ilki de öyle okur (kavmini kendi yanına çekip yanlışlarını göstermek için); bölümün çizdiği okuma budur: kavmi gökyüzü panellerinin hepsinde yer alır ve gökyüzü panelleri tek şehirde tutulur. et-Taberi'nin 6:76 hakkındaki kendi hükmü diğer okumadır, İbn Abbas'tan gelir, İbrahim'in kendi tefekkürünün bir aşamasıdır ve İbn Kesir bunu et-Taberi'nin tercihi olarak kaydeder. İbn Kesir'in el-Bidaye'si bu hitabı Harran'daki yıldıza tapanların arasına yerleştirir
• Kur'an 6:79 - İbrahim'in beyanı (p08)
• Kur'an 19:41-47 - babasına çağrı, tehdit, selam (p09'dan p11'e); İbn Kesir, 19:42-45 - hitabın yumuşaklığı; 9:114 ve 60:4 - babası için mağfiret dilemesinin nasıl sona erdiği, ki bu bölüm bunu anlatmaz
• Kur'an 37:88-93; 21:57-58 - yüz çevirmesi, putların önündeki yiyecek, onlara sorusu (p14), sağ elle vurulan darbeler, en büyüğü hariç hepsi; et-Taberi, 37:93 - sağ elle vurma, elinde bir baltayla; İbn Kesir, el-Bidaye - şehrin dışında yılda bir yapılan bayram; Süddi, et-Taberi'de 21:58 - putların önüne bereket için konan yiyecek, kapıya bakan büyük put, boyuta göre küçülen sıralar, boynuna asılmış demir balta; Mücahid, et-Taberi'de 21:58 - en büyüğün göğsüne dayanmış balta, bölümün onu çizdiği yer de burasıdır; İbn İshak - eline bağlı; İbn Kesir, 21:58 - elinde bir keser
• Kur'an 21:59-61 - bunu kim yaptı, adı İbrahim olan genç adamın anılması, onu insanların önüne getirme emri; İbn Kesir ve el-Kurtubi, 21:60 - fetâ, genç; İbn Abbas, el-Kurtubi'de - her peygamber genç gönderildi; Şuayb el-Cebai (on altı) ve İbn Cüreyc (yirmi altı), el-Kurtubi'de - yaşı
• Kur'an 21:62-67 - onların sorusu, onun cevabı, birbirlerine dönmeleri ve eski hallerine dönmeleri, onun azarı (p17'den p20'ye); et-Taberi, 21:64 - birbirlerine baktılar; İbn Kesir, 21:64-65
• Kur'an 21:63 - İbrahim'in en büyük put hakkındaki sözü, Kur'an'ın verdiği şekliyle aktarılır, her balon kendi baskısının ifadesiyle (p18). Sahih-i Buhari 3358 ve Sahih-i Müslim 2371 bunu İbrahim'in üç sözünden biri sayar, ikisi Allah için söylenmiştir; İbn Kesir, 21:63 - onların bu sonuca kendilerinin varmasını ve putların konuşmadığını itiraf etmelerini kastetmiştir
• Kur'an 21:68 - onu yakma çağrısı (p21); 37:97 - onun için bir yapı kurma ve onu alevlerin içine atma emri; 29:24 - onu öldürme ya da yakma seçeneği; et-Taberi, 21:68 (Mücahid ve İbn Ömer'den Mücahid) - onu yakma çağrısını tek bir adam yaptı, bölüm onu adsız bırakır; İbn Abbas, el-Kurtubi'de 37:97 ve Mukatil, el-Begavi'de 37:97 - taşla çevrili alan, otuz arşın; Süddi ve İbn İshak - toplanan odun; et-Taberi, 37:97 - fırın gibi; İbn Kesir - bir çukur
• et-Taberi, 21:69 (Mu'temir'in rivayeti), İbn Kesir, 29:24 ve el-Kurtubi, 21:68 (İbn İshak) - atılmadan önce bağlanmıştı; Ka'b el-Ahbar, et-Taberi'de, İbn Kesir'de, el-Kurtubi'de ve el-Begavi'de 21:69 - ateş, bağları dışında onun hiçbir yerini yakmadı. Bölüm ne bağlanmayı ne de ipi çizer
• İbn Kesir, 21:68 ve el-Bidaye'de; el-Kurtubi; el-Begavi - mancınık, et-Taberi'de yoktur; burada anlatılmaz ve çizilmez
• Kur'an 21:69 - duraklama sayfası; 21:70; 37:98; 29:24 - zarar görmeden çıktı ve kaybedenler onlar oldu; Sahih-i Buhari 4563 ve 4564 (İbn Abbas) - Allah'a tevekkül sözü, İbrahim ateşe atıldığında onun tarafından söylenmiştir; Minhal - ateşte kırk ya da elli gün, burada anlatılmaz
• Kur'an 2:258 - Rabbi hakkında İbrahim'le tartışan hükümdar, aralarındaki konuşma ve kâfirin şaşkına dönmesi (p28'den p32'ye); Mücahid, Katade, er-Rebi', Süddi, İbn İshak ve Zeyd ibn Eslem, et-Taberi'de 2:258, ayrıca İbn Kesir, 2:258 ve el-Bidaye'de - rivayetler ona Nemrud der; bu ad ne Kur'an'da ne Sahih-i Buhari'de ne de Sahih-i Müslim'de geçer; İbn Kesir, 2:258 - hükümdar cevap bulamadı
• Katade, İbn İshak ve Süddi, et-Taberi'de 2:258; İbn Kesir, 2:258 - iki adam, biri öldürüldü biri sağ bırakıldı; burada anlatılmaz ve çizilmez
• Tartışmanın ne zaman olduğu ihtilaflıdır: Mukatil, el-Begavi'de 2:258 (ateşten önce); Süddi, et-Taberi'de 2:258, ki onun yerleştirmesini İbn Kesir 2:258'de lehine hüküm vermeden aktarır, ve el-Bidaye (ateşten çıktıktan sonra); Zeyd ibn Eslem, İbn Kesir'de 2:258 (azık için çıkılan bir yolculukta). Bölüm el-Bidaye'nin sırasını izler - ateş, tartışma, hicret - ve anlatıcı ne zaman olduğunu söylemez
• Kur'an 29:26 - Lut'un ona iman etmesi; İbn Kesir, 29:26 - kavminden ona Lut'tan ve İbrahim'in eşi Sâre'den başka kimse inanmadı; Mukatil - hicret eden ilk kişi, Lut ve Sâre ile birlikte
• Kur'an 37:99 - Rabbine gideceğini söylemesi (p34), surenin sırasına göre ateşten sonra (37:97-98); Süleyman ibn Surad, el-Kurtubi'de, bu sözleri ateşten önceye yerleştirir
• Kur'an 21:71 - İbrahim ile Lut'un kurtarılıp Allah'ın mübarek kıldığı topraklara ulaştırılması; Katade, Übey ibn Ka'b ve Ebu'l-Âliye, et-Taberi'de ve el-Bidaye'de 21:71 - Şam diyarı; bölüm bunu adsız bırakır
• Kur'an 4:125 - Allah İbrahim'i yakın dost (halil) edindi; 29:27; 57:26 - peygamberliğin ve kitabın onun soyunda olması
• Bölümün ayetlerin içinde sahnelediği şeyler stüdyonun kendisine aittir: yontucuların sokağı, put evinde belden eğilme, çatılar, alacakaranlıkta Âzer'in nişinde ev putlarının bulunduğu ev (19:46, Âzer'in onları kendi tanrıları olarak anması), bayram sokakları ve kapı, meydandaki yargılama, alacakaranlıkta duvarla çevrili bir alandaki odun yığını, ertesi günün gri sabahı, doğu kapısından güneş vuran taht salonu, şafakta yol, kamp ve kandil; ayrıca ihtiyar, hükümdarın divanı, şehir halkı, çizildikleri haliyle Lut ve Sâre, yaşları dahil
• Kur'an 37:100 - İbrahim'in salih bir evlat için duası (p38). Kur'an onun yaşlılığından oğullarının bağışlanmasında (14:39) ve misafirlerin müjdesinde (15:54) söz eder, bu duada değil; onu buradan itibaren yaşlı çizmek stüdyonun sahnelemesidir (p37'deki kart ve ondan sonraki her resim)
• Kur'an 37:101 - yumuşak huylu bir erkek çocuk müjdesi Allah'ın sözüdür: anlatıcı yalnızca bu müjdenin verildiğini anlatıcının kendi sözleriyle aktarır (p39)
• Kur'an 14:39 - İbrahim, yaşlılığında kendisine İsmail'i ve İshak'ı verdiği için Allah'a şükreder; Sahih-i Buhari 3358 (Ebû Hüreyre) - Hacer adı ve Ebû Hüreyre'nin, onun Benî Mâi's-Semâ'nın annesi olduğunu söyleyen kapanış sözü; şârihler bunları İsmail soyundan gelen Araplar olarak anlar; et-Taberi (Târih) ve İbn Kesir (el-Bidaye ve'n-Nihaye) onu İsmail'in annesi olarak anlatır; Sahih-i Buhari 3364 (İbn Abbas) - İsmail'in annesi ve oğlu, hikâyesinin geri kalanının izlediği rivayet (p40'taki anlatı metninin kaynağı). 3358'in geri kalanı burada anlatılmaz
• Sahih-i Buhari 3364 (İbn Abbas) - İbrahim, Hacer'i ve emzirdiği oğlunu Kâbe'nin yakınında, Zemzem'in bulunduğu yerde bir ağacın altına getirdi; o zaman Mekke'de ne kimse ne de su vardı; onları oraya oturttu, içinde hurma bulunan deri bir torba ile küçük bir su kırbası bıraktı ve evine doğru yola çıktı (p41'den p43'e)
• Sahih-i Buhari 3364 (İbn Abbas) - Hacer onun ardından gitti ve kimsenin bulunmadığı bir vadide onları bırakıp nereye gittiğini sordu; bunu ona birçok kez söyledi ve İbrahim dönüp bakmadı; sonra Hacer bunu ona Allah'ın mı emrettiğini sordu, İbrahim evet dedi, Hacer de O'na olan güveniyle karşılık verdi; balonlarda kelimesi kelimesine (p44'ten p47'ye)
• Kur'an 14:37 - İbrahim'in vadi için duası, kendi sözleriyle (p49, p50); Sahih-i Buhari 3364 (İbn Abbas) - bu duayı, artık onu göremeyecekleri Seniyye denen geçitte, iki elini kaldırarak yaptı (p48); rivayet onun Kâbe'ye yöneldiğini söyler, anlatı metni ise vadi der, çünkü bu anlatımda Kâbe henüz inşa edilmemiştir
• Sahih-i Buhari 3364 (İbn Abbas) - oğlunu emzirdi ve su bitene kadar kırbadan içti; ikisi de susadı; ona bakmaya dayanamadı ve yanından ayrıldı; en yakın tepe Safa idi ve oradan kimseyi görmedi; indi, eteğini topladı ve sıkıntı içindeki biri gibi vadiyi koşarak Merve'ye vardı, orada da kimseyi görmedi; bunu yedi kez yaptı (p51'den p57'ye)
• Sahih-i Buhari 3364 (İbn Abbas) - son kez Merve'deyken bir ses duydu ve ondan yardım istedi (p58); Zemzem'in yerinde bir melek ve yerden çıkan suyu gördü (p59); eliyle suyun çevresine bir havuz yaptı ve kırbasını doldurdu (p60); meleğin onu teselli eden ve bu çocukla babasının inşa edeceği Allah'ın Evi'ni haber veren sözleri (p61, p62); Hacer'in ve meleğin sözleri balonlarda kelimesi kelimesinedir. Rivayette melek yeri topuğuyla (ya da kanadıyla) kazar; resim kazıyı çizmez
• Kur'an 2:158 - duraklama sayfası: Allah'ın Safa ve Merve hakkındaki sözü, ayetin metni ve başka hiçbir şey (p64); p63'teki anlatı metni yalnızca hacıların iki tepe arasında yürüdüğünü söyler, yani ayetin kendisinin andığı yürüyüşü
• Sahih-i Buhari 3364 (İbn Abbas) - Cürhüm kabilesinden yolcular bir yerin üzerinde durmadan dönen bir kuş gördüler ve orada su olması gerektiğini anladılar; bir ya da iki haberci gönderdiler, onlar da suyu buldu (p65); yanında konaklama istekleri ve Hacer'in, buna izin veren ama onlara suda hak tanımayan cevabı, balonlarda kelimesi kelimesine (p66). Rivayet, Cürhüm kabilesinden bazı insanlar ya da Cürhüm'den bir aile der; üç adam ve deve resme aittir
• Sahih-i Buhari 3364 (İbn Abbas) - çocuk onların arasında büyüdü, onlardan Arapça öğrendi, onlar da onu sevdi ve beğendi (p67); yaş belirtilmez
• Sahih-i Buhari 3364 (İbn Abbas) - burada anlatılmaz: rivayeti açan Sâre ve kuşak hakkındaki cümle, rivayetin içindeki Peygamber'in (sallallahu aleyhi ve sellem) kendi sözleri, İsmail'in evliliği, İbrahim'in onu ziyaretleri ve Kâbe'nin inşası
• Kur'an 37:100-111 - Kur'an rüyadaki oğlun adını vermez ve âlimler İsmail ile İshak arasında ihtilaf eder; p68'deki anlatı metni yalnızca bunu söyler. İsmail daha önce Hacer'in bebeği olarak anılır (p40; Kur'an 14:39 ve Sahih-i Buhari 3364) ve kaynaklarda onun p68'deki çocuk olduğunu söyleyen hiçbir şey yoktur; resimler bebeği ve genci aynı biçimde çizer, bu da stüdyonun sahnelemesidir
• Kur'an 37:102 - çocuk babasıyla birlikte çalışabilecek yaşa ulaştı; babası ona rüyasını anlattı ve ne düşündüğünü sordu, oğul da cevap verdi (p69, p70). Yaklaşık on üç yaşındaki genç stüdyonun sahnelemesidir
• Kur'an 37:103 - burada anlatılmaz: duraklama sayfasından önceki sayfa, ikisinin elleri boş yukarı yürümesiyle biter (p71)
• Kur'an 37:104-107 - Allah'ın İbrahim'e seslenişi, rüya, imtihan ve fidye: hepsi O'nun sözüdür, bu yüzden duraklama sayfası ayetlerin metnini taşır ve başka hiçbir şey taşımaz (p72)
• Kur'an 37:107 - fidye, ayette zibh-i azim; bunun bir koç olduğu rivayete aittir ve anlatı metni de bunu söyler (p73)
• Kur'an 37:108-109 - Allah, sonraki nesiller arasında İbrahim için bir selam bıraktı: anlatıcı yalnızca bunu anlatıcının kendi sözleriyle aktarır (p74)
• Kur'an 37:112 ve 37:113 - surenin sırasına göre ardından gelen, bir peygamber olan İshak müjdesi (p75); bu müjdeyi başka yerlerde getiren misafirler (11:69-73; 15:51-56; 51:24-30) burada anlatılmaz
• Perdenin ayetlerin ve rivayetin içinde sahnelediği şeyler stüdyonun kendisine aittir: yaşlı adamın alacakaranlıktaki kampı ve açık elleri, ilk ışıkta tümsek, çıplak bir tümsekteki tek ağacıyla vadi, çizildiği haliyle deri torba ve su kırbası, durduğu geçit, iki çıplak tepe ve aralarındaki aşınmış yol, pınarın çevresindeki toprak havuz, ışıktan figür, dönen kuş ve yolcuların devesi, tepelerin eteğindeki patika, çadırın önünde rüyanın anlatılması ve cevap, şafakta sırt, kayalık bir tümsekteki koç, gencin omuzlarına dolanan kol ve kampın yeniden yakılan kandili; ayrıca çizildikleri haliyle yaşlı adam, Hacer, bebek, genç ve yolcular, yaşları dahil
• Duraklama sayfalarındaki tilavet: Muhammed Sıddık el-Minşevî, mürettel, Hafs an Âsım rivayeti, everyayah.com'dan ayet ayet yayınlanır
• Duraklama sayfalarındaki Arapça metin: resm-i Osmânî ile yazılmış metin, Hafs an Âsım rivayeti, quran.com'un sunduğu şekliyle
• Balonlardaki hadis metni (p44'ten p47'ye, p58, p61, p62, p66): Sahih-i Buhari 3364, Arapçası ve Türkçe çevirisi açık hadis veri setinin (fawazahmed0/hadith-api) sunduğu haliyle, çevirmen adı verilmeden; her satır konuşanın söylediği cümleye indirilmiş ve çevirmenin parantez içindeki eklemeleri çıkarılmıştır